Bayan bakar mısınız?

0

“Bayan”la ilgili tek sorun yanlış yerlerde kullanılmasıdır efenim.

Olur olmaz, ulu orta kullanıldığı içindir kulak tırmalayıp sakil kaçması.

Hepsinin birbiriyle karşılıklı kullanımları olan kadın – erkek tanım/hitap biçimleri arasında tek yeri şaşırılanı “bayan”dır.

Şimdi, karşılıklı tanım/hitap biçimlerini inceleyelim:

ERKEK – KADIN
BAY – BAYAN
BEY – HANIM
BEYEFENDİ – HANIMEFENDİ

Erkek ve kadın cins isimdir. Kişinin adıyla birlikte kullanılmaz, cinsiyeti belirtilmiş insan/insanlar hakkında konuşurken/yazarken kullanılır. (Erkek eşeyli tüm canlılar için kullanılırken kadın sadece insanın dişisi için kullanılmaktadır).

Hemen bir örnek verip cümle içinde kullanıyoruz:
– “Regl sancılarının en yoğun olduğu döneme kadınlarda reglin ilk gününde rastlanırken erkeklerde hiç rastlanmamaktadır.” gibi…

Eğer ad kullanmaksızın belirli kişi/kişiler hakkında konuşulacaksa “kadın”a “kadın” demeye devam edilirken “erkek” yerini “adam”a bırakır.

Derhal cümle içinde şeyediyoruz:
– “Şöyle kim o kadın?” ya da
– “Bu adamı tanıyor musun?” gibi…

Gelelim bay ve bayana.
Şahıs isimleriyle beraber ve işimden hemen önce kullanılırlar:

Örnekli cümlemize geçiyoruz:
– “Bay ve Bayan Ertürk adına davetiye yazıldı mı?” gibi…

Hanım ve bey ise hanımefendi ve beyefendinin kısaltmasıdır. Bay ve bayan gibi şahıs ismiyle beraber kullanılırlar, ancak onların tersine ismin önüne değil ardına gelirler.

Cümle içinde kullanmak istersek:
– “Erman Bey’in işi çıkmış geç gelecekmiş.” ya da
– “Erman Bey’e benden selam şöyle, Sibel Hanım yemezmiş o isim çıktı numaralarını de.” gibi…

Ve son olarak ismini bilmediğimiz ya da ismini kullanmak istemediğimiz şahıslara hitaben ya da ithafen kullandığımız Hanımefendi ve Beyefendi‘ye geldik çattık.

Hemen cümle içinde şeyetmeye devam ederekten örneklendirelim:
– “Hanımefendi, ne kadar geveze olduğunuzu söyleyen oldu mu?” ya da
– “Sebastian, beyefendiye yolu göster.” gibi…

İlgili:  'Kocama artık bana yetmediğini nasıl söyleyebilirim?'

Bir de gene yöresel ya da hakaretsel kullanımları olan hitap biçimlerine örnek olarak bir “Herif” ve onun dışıl karşılığı olan “Karı” vardır benim bildiğim.

Bunlar isimli, isimsiz, ismin önünde, sonunda heryerde bağımsızca kullanılabilir. En rahat kullanılan hitap biçimleridir. Yersiz kullansanız bile kullanım anında sınırınizden çatlamakta olduğunuzdan kimse cesaret edip de “yanlış kullanıyorsun” diyemez.

Cümle içinde kullanmaya terbiyemiz elverirse:
– “Çekil lan şurdan salak herif!” ya da
– “Şöyle o Funda karısına, gözüme görünmesin.” gibi…

Bu arada Karı ve Avrat karıştırılmamalıdır. Zira karı belirli ya da belirsiz her kadın hakkında kullanılabilirken avrat eş tarafından, ya eşe hitaben ya da eş hakkında konuşurken kullanılır.

Cümle içinde şeyederekten şeyedersek:
– “Benim avrat güzel yemek yapar” ya da
– “Di mi avrat? sen güzel yemek yaparsın” gibi…

Hatun ise Osmanlıca bir kelime olup hanımla aynı anlama gelir ve aynı şekilde kullanılır. Dolayısıyla eril karışılığı da Bey’dir.

Cümle içi örneği:
– “Mal Hatun mahkeme kararıyla adını değiştirmek istermiş devletlum.**” gibi…

Ayrıca hatun günümüzde “kız”, “kadın”, “kız arkadaş”, “eş” anlamında kullanılır.

Cümle içi örnek mornek:
– “Aa… allah için hoş hatundur Pelin.” ya da
– “Bizim hatun iyice sapıttı bu aralar.” gibi…

Neymiş efenim, kadının soyadının önünde kullanmayacaksak suratına suratına Baayan diye ünlemiyormuşuz bundan sonra. Hanımefendi diyormuşuz, hadi onu beceremedik, az kısaltıp Hanfendi diyormuşuz.

Cidden bayıyor yani o yerli yersiz baayan hitabı.

Eksi Sözlük, quaxo

“Erkeğin bilinçaltı ‘kadın’ kavramını öylesine kirletmiş ki, yüksek sesle ‘kadın’ dendiğinde sanki ona hakaret etmiş gibi hissediyor kendini.” – Murat Belge, “Bayan yanı”, Tarihten güncelliğe, s.239

Bayan bakar mısınız? – YANLIŞ
Hanımefendi bakar mısınız? – DOĞRU

İlgili:  Prof. Dr. Şükran Şıpka: Kumalık, Türk tipi taşıyıcı anneliktir

Ertuğrul Özkök: Size ’bayan’ diyebilir miyim
Emel Armutçu: “Bayan”la bayanlar


Yazıda adı geçen karakterler: Kadın, Erkek, Bayan, Bay, Hanım, Bey, Hanımefendi, Hanfendi, Beyefendi, Hatun, Karı, Herif, Avrat.

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.